Boer als beheerder:
“Onze corebusiness is melk produceren. Natuurbeheer is daar inmiddels een vast onderdeel van geworden. Daarnaast hebben we akkerbouw, jongvee en vleesvee. De behoefte aan werkkapitaal vult elkaar aan, de machines worden efficiënter gebruikt en de natuurgronden leveren voer, extra inkomen en werk op”, zegt Johan Verstegen uit Beugen.
De 35-jarige Johan Verstegen wist als kind al dat hij boer wilde worden. Samen met zijn vrouw Kim Martens stapte hij in 2013 in het bedrijf van zijn schoonouders. VOF Martens melkvee is een gangbaar melkveebedrijf met natuur aan de Molenveldweg in Beugen met 170 melk- en kalfkoeien, jongvee, vleesvee, akkerbouw en 5,5 kilometer Maasheggen. In totaal telt het bedrijf zo’n 335 dieren en wordt 135 hectare bewerkt. “De combinatie van melkvee, akkerbouw en natuurbeheer zorgt voor stabiliteit in een tijd van politieke onzekerheid en voortdurend veranderende regelgeving.”
Breed bedrijf
Op het akkerbouwland teelt Verstegen aardappelen, suikerbieten, snijmais en gras. Daarnaast komt er een vogelakker bij. “We hebben voer nodig voor onze koeien. Als voor natuur een beheervergoeding tegenover staat, koop ik mais bij.”
Die brede bedrijfsopzet maakt het bedrijf flexibel. “Natuurbeheer op zichzelf is geen vetpot. Maar in combinatie met een melkveebedrijf en akkerbouw versterkt het elkaar.”
“Jarenlang hebben we het onderhoud van de Maasheggen gehad, toen ging het naar een collectief en sinds een paar jaar is het weer onder ons beheer. Wel is het een zoektocht: welke kant wil je op en wat is het verdienmodel? Grond is te duur om er niets mee te doen en moet iets toevoegen aan het melkveebedrijf.”
Natuur als bedrijfsonderdeel
Johan: “Onze hoofdtak is melkveehouderij. Alles eromheen: akkerbouw, het zelf afmesten van alle kalveren en natuurbeheer, moet die hoofdtak versterken.” De basis is een gezond verdienmodel. Door de combinatie van akkerbouw en natuur wordt het machinepark efficiënter benut en vloeit de liquiditeitsbehoefte over het jaar. Het gras en hooi uit de natuur levert voer op en de dragende koeien met jongvee beweiden natuurpercelen.
“Onze idealen zijn verdere verduurzaming en gangbaar boeren gecombineerd met natuur. We hebben al een emissiearme vloer, zonnepanelen, warmteterugwinning, led verlichting en elektrische pomp.” Bijkomend voordeel is dat het bedrijf vanwege het natuurinclusief boeren niet hoeft te voldoen aan de stalaanpassingen van provincie Noord-Brabant.
Heggen waren voor boeren jarenlang vooral een last: schaduw, onderhoud en lagere opbrengst van het gewas. “Toen het beheer financieel werd erkend, werd het een gewas. En een gewas moet geld opleveren.” Inmiddels beheert Verstegen 4,5 kilometer Maasheggen in eigen beheer en nog eens 1,0 kilometer via collectieven. Het snoeihout wordt efficiënt verwerkt, het onderhoud grotendeels uitgevoerd met eigen mensen.
Slimme grondruil
Via een kavelruilproject in het Maasheggengebied zette Verstegen 13 hectare om naar ONMB (Ondernemend Natuur Netwerk Brabant) en deels naar volledig natuur. De grond werd half afgewaardeerd, waarvoor hij een contante vergoeding ontving. Daarmee kocht hij elders weer landbouwgrond terug. “Zo hebben we onze grondpositie versterkt en natuur ontwikkeld.” In de uiterwaarden van de Maas werkt hij met vaste mest in plaats van drijfmest. Die komt deels van het eigen vee en deels van een lokale paardenhouder. “Zo houden we de kringloop regionaal rond.”
Op het bedrijf werken een fulltimer, een parttimer en uiteraard familieleden, waaronder Jan en Mieke Martens. In de wintermaanden ligt de focus op heggenbeheer, dat met eigen machines gebeurt: heggenknipper, klepelmaaier en maaiers. Elke winter zijn ongeveer 100 arbeidsuren nodig voor het onderhoud van de natuur. “Dat bestaat uit jaarlijks knippen, elke 6 jaar een grote snoeibeurt en het beheren van akkerranden.”
Daarnaast beheert Verstegen ook gronden van onder andere Brabants Landschap, Staatsbosbeheer, SlaBox en Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. Biezen worden gebruikt als strooisel, hooi gaat deels naar paardenhouders. Alles krijgt een functie. “Wat kwaliteit heeft, gaat naar het vee. Twijfelgevallen worden strooisel.”
Boer als terreinbeheerder
Volgens Verstegen levert natuurinclusief werken meer op dan alleen een beheervergoeding. “Omdat wij laten zien dat we serieus met natuur omgaan, weten natuurorganisaties ons te vinden. Dat levert werk, beheer en samenwerking op.” Johan volgde een achtdaagse natuurcursus om voldoende kennis te hebben.
Zijn oproep aan overheden: zie boeren als terreinbeheerders. “Wij kunnen maaien, weiden, onderhouden. Waarom wordt natuurbeheer nog zo vaak aanbesteed aan grote aannemers van ver weg, terwijl hier in de regio vakmensen klaarstaan?”
De intrinsieke motivatie voor natuur zit diep in de familie. “Maar het wordt wel leuker als het ook economisch klopt. Je wordt er niet rijk van, maar het helpt je bedrijf vooruit. En het is een vorm van maatschappelijk ondernemen.”
De stappen van de afgelopen twaalf jaar zijn gemaakt om het bedrijf toekomstbestendig te maken. Tot een jaar geleden werkte Johan ook nog buitenshuis als voerspecialist. “Nu is mijn focus het bedrijf met verdere integratie van natuurbeheer in ons gangbaar melkveebedrijf. Voor ons zijn melkvee, akkerbouw en natuur een stevig fundament.”
Johan Verstegen bij een Maasheg op graslandperceel in de uiterwaarden.
